Władysław Gębik

Urodził się 14 czerwca 1900 r. w Szczyrzycu, w powiecie limanowskim na Podhalu, w rodzinie chłopskiej Jana Gębika i Anny z Trzópków. Jego ojciec pełnił funkcje sekretarza gminy. Ukończył szkołę ludową przy klasztorze cystersów, a następnie kształcił się w gimnazjach w Krakowie, Myślenicach i Tarnowie. Egzamin dojrzałości złożył w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie. Następnie rozpoczął studia rolnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jako ochotnik brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 r. Studia ukończył z tytułem inżyniera w 1924 r. Pracując kontynuował studia na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i w 1928 r. uzyskał dyplom nauczyciela biologii i chemii szkół średnich, a w 1932 r. na podstawie pracy z zakresu fermentów biologicznych – stopień doktora filozofii. Wkrótce zaproponowano mu przejście do pracy w oświacie polskiej w Niemczech, a konkretnie do nowo otwartego Gimnazjum Polskiego w Bytomiu. By uchronić młodzież polską przed wynarodowieniem już w gimnazjum bytomskim rozpoczął pracę nad opracowaniem takiego modelu wychowawczego, który można by wyrazić w słowach “Dla Polski żyć, praw ludu polskiego bronić – o tym zawsze pamiętaj, Polaku, mądry przed szkodą”. Wkrótce przystapił do realizowania swojego programu w Polskim Gimnazjum w Kwidzynie, bowiem coraz większy napływ młodzieży polskiej z całych Niemiec do Bytomia skłonił Związek Polskich Towarzystw Szkolnych do podjęcia starań o uruchomienie drugiej polskiej szkoły średniej dla chłopców, a na siedzibę nowej szkoły wybrano Kwidzyn w Prusach Wschodnich. 1 kwietnia 1937 roku gimnazjum mogło przyjąć pierwszych uczniów, ale tak się nie stało. Dopiero zamknięcie dwóch niemieckich gimnazjów w Grudziądzu i Bydgoszczy zmusilo wladze niemieckie do wydania zezwolenia na otwarcie polskiej szkoły średniej w Kwidzynie. 31 października 1937 Władysław Gębik otrzymał koncesję na prowadzenie prywatnego zakładu naukowego z polskim językiem wykładowym. 10 listopada 1937 roku odbyło się uroczyste otwarcie drugiego Polskiego Gimnazjum w Niemczech.
25 sierpnia 1939 r. wraz ze wszystkimi wykładowcami i uczniami kwidzyńskiego gimnazjum został aresztowany i przewieziony do Tapiau w Prusach Wschodnich. Później więziony był w obozach koncentracyjnych w Grünhofie, Hohenbruchu, Stutthofie, Sachsenhausen i Gusen. Jego współwięźniowie w oświadczeniach nadsyłanych do szkoły pisali: “wszędzie, gdzie się znalazł dawał dowody postawy godnej Polaka I humanisty. Opiekował się starszymi, pomagał słabszym, organizował ruch oporu, a nawet życie kulturalne”. Po zakończeniu wojny, 15 listopada 1945 r. został naczelnikiem szkół średnich w Kuratorium Okręgu Szkolnego Mazurskiego. Z jego inicjatywy powstawały szkoły średnie w okręgu olsztyńskim. W marcu 1946 r. współuczestniczył w założeniu w Olsztynie oddziału Towarzystwa Teatru i Muzyki Ludowej. Teatr miał propagować folklor warmiński i mazurski. Poczynając od 1946 r. Władysław Gębik zaczął organizować w Olsztynie wojewódzkie przeglądy zespołów artystycznych w ramach Godów Wiosennych. W 1948 r. Władysław Gębik objął stanowisko inspektora kulturalno-oświatowego w filii Spółdzielni Wydawniczo-Oświatowej „Czytelnik” w Olsztynie. Z jego inicjatywy Warmię i Mazury zaczęli odwiedzać literaci z różnych ośrodków w kraju, np. Gustaw Morcinek, Władysław Rymkiewicz, Jan Brzechwa, Arkady Fiedler, Alina i Czesław Centkiewiczowie, Janusz Meissner, Michał Rusinek, Jerzy Putrament, Wojciech Żukrowski, którzy odbywali spotkania autorskie w szkołach, bibliotekach, świetlicach i zakładach pracy całego województwa olsztyńskiego.W latach 1952-1957 r. pracował w Państwowym Instytucie Sztuki jako kierownik Zespołu Terenowego; zajmował się zbieraniem i opracowywaniem regionalnego folkloru. Miał też duże zasługi przy powstawaniu olsztyńskiego środowiska literackiego. W grudniu 1952 r. był współzałożycielem „Słowa na Warmii i Mazurach”, regionalnego dodatku do gazety „Słowo Powszechne”, a następnie jego kierownikiem literackim. W 1953 r. uczestniczył w utworzeniu olsztyńskiego Klubu Literackiego, a w 1955 r. - Oddziału Związku Literatów Polskich i pracą jego kierował początkowo jako wiceprezes, później jako prezes. Przewodniczył także Klubowi Literatury Regionalnej od chwili jego założenia. Działalność społeczną rozwijał w latach 1955-1958 jako radny i przewodniczący Komisji Kultury Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie.Był członkiem Rady Naczelnej i Rady Naukowej Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich. Czynnie uczestniczył w pracach Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego jako współorganizator i prezes oddziału olsztyńskiego. Należał także do Polskiego Towarzystwa Historycznego i był członkiem Ośrodka Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie. OBN nadał mu godność członka honorowego. Brał udział w sesjach naukowych i spotkaniach działaczy ruchu polskiego w Niemczech z lat międzywojennych, na których dzielił się swoją bogatą wiedzą i wspomnieniami z pracy oświatowo-kulturalnej. Jego Ważniejsze publikacje to:
"Wiara ojców" (1934)
"Polskie gimnazjum w Kwidzynie" (1938)
"XX lat Gimnazjum w Kwidzynie" (1957)
"O cieśli co na deskach wiersze pisywał" (1958)
"Sprawy i ludzie spod znaku Rodła. W trzydziestolecie szkoły polskiej na Warmii, Mazurach i Powiślu" (1959)
"Kwidzyniacy.: Opowieść o młodzieży walczącej" (1965)
"Polskie piśmiennictwo oraz krzewiciele polskości na Warmii i Mazurach" (1966)
"Burzom dziejów nie dali się ponieść" (1967)
"Chłopcy z Rzeczypospolitej Kwidzyńskiej" (1968)
"Czarodziejski grosz. Baśń mazurska" (1969)
"Prawo i pięść" (1971)
"Z diabłami na ty" (1972)
"O Michale Lengowskim pieśniarzu warmińskim. W setną rocznicę urodzin" (1973)
"Pod warmińskim niebem" (1974)
"Dla nas słońce nie zachodzi" (1985)
Władysław Gębik publikował także swoje utwory (wiersze, baśnie, opowiadania, teksty widowisk teatralnych) w wydawnictwach zbiorowych.Wiele szkiców, rozpraw, artykułów (zwłaszcza na temat sztuki i literatury ludowej) zamieszczał w czasopismach regionalnych i ogólnopolskich.
Władysław Gębik był wielokrotnie wyróżniany nagród i literackimi i kulturalnymi. Otrzymał m.in.: nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka,nagrodę im. Oskara Kolberga, nagrodę regionalną im. Michała Lengowskiego,
nagrodę Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie (dwukrotnie),nagrodę miesięcznika „Warmia i Mazury”.
Za zasługi włożone w rozwój oświaty polskiej w okresie międzywojennym oraz w jej odbudowę po przyłączeniu Warmii i Mazur do Polski władze państwowe nadały Władysławowi Gębikowi tytuł „Zasłużonego Nauczyciela PRL”. Posiadał wiele odznaczeń państwowych, m.in.: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1962), Odznakę Zasłużony Działacz Kultury (1963), Medal Wolności i Zwycięstwa (1967), Medal Tysiąclecia Państwa Polskiego (1967), Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1970). Zmarł w Krakowie 23 marca 1986 roku, pochowany został w Szczyrzycu.

Opracowano na podstawie artykułu J. Goli "Dr Władysław Gębik - nauczyciel, więzień obozów hitlerowskich, pisarz i działacz społeczny" umieszczonego w "60 lat Polskiego Gimnazjum" i wikipedii