ul. Kościuszki 29, zespół dawnych koszar

Położenie:  
We wschodniej części miasta, na terenie dzielnicy powstałej w latach 1880-1914 w związku z budową linii kolejowej, po zachodniej stronie torów kolejowych linii do Grudziądza, w zachodniej pierzei ul. Kościuszki (przed 1945 r. Bismarck Strasse). Zespół złożony jest z 13 budynków, z których tylko dwa nie uległy większym przebudowom (główny budynek koszarowy i dawna siedziba sztabu - oba przy ul. Kościuszki). Koszary rozlokowane między ulicami Kościuszki  - od wschodu i Kopernika - od zachodu. Od południa sąsiadują z zabudową przy ul. Chełmińskiej, od północy z zabudową bloku zawartego między ul. Kościuszki i Chopina. Zabudowa zespołu zgromadzona wokół dwóch dziedzińców: wschodniego i zachodniego. Najmniej zniekształcona jest cześć wschodnia zespołu. Historyczny układ drożny i zieleń, oraz ogrodzenie - niezachowanie. Zespół otoczony współczesnymi parkanami z metalowych prętów bądź betonowych segmentów.      

Określenie obiektu/funkcja:
Po opuszczeniu zespołu koszarowego przez wojsko w 1994 roku, został on skomunalizowany,  główny budynek koszarowy przekazano Kuratorium z przeznaczeniem docelowym na zespół szkół zawodowych, budynek sztabowy w posiadaniu Sądu Rejonowego, pozostałe budynki w posiadaniu Miasta bądź Skarbu Państwa z przeznaczeniem docelowym na funkcje administracyjne. Obecnie nieużywane.

Przed 1945 rokiem:
Koszary,  przejściowo siedziba policji i urzędu finansowego.

Historia/Datowanie:
Zespół koszar powstał w latach 1894-95 dla III oddziału Pierwszego Zachodniopruskiego Pułku Artylerii Polowej nr 35, w latach I wojny koszary opustoszały, pozostają nadal koszarami artylerii polowej. Po plebiscycie wojska niemieckie powróciły do koszar przy ul. Grudziądzkiej, dawne koszary przy Bismarck Strasse zaczęły pełnić inne funkcje: do 1928 roku były siedzibą policji krajowej, później znów stacjonowało tam wojsko, lecz część zespołu zajmowała ludność cywilna. W 1937 roku budynek przeznaczono dla Wermachtu, którego o oddziały stacjonowały tu do 1945 roku. W pierwszych latach powojennych budynek główny był przejściową kwaterą dla wysiedlanej ludności niemieckiej. W latach 50-tych przejęte przez jednostki łączności Wojska Polskiego. W 1994 roku, po wyprowadzeniu z koszar wojska.

Opis:
Z 13 budynków zespołu koszar tylko dwa nie uległy większym przekształceniom - główny budynek koszarowy (osobna pozycja w katalogu), oraz dawna siedziba sztabu, położona na południe od niego. Pozostałe budynki bądź całkowicie przebudowane - budynek na północ od głównego, bądź częściowo przekształcone, jak dawna kantyna, garaże i  warsztaty.
Budynek sztabowy murowany z cegły licowej,  dwukondygnacjowy, podpiwniczony, nakryty wielopołaciowymi dachami z ceramicznym pokryciem (holenderka). Wzniesiony na rzucie litery „L” z bocznym skrzydłem od zachodu. Od wschodu - elewacja frontowa, niesymetrycznie umieszczony płytki, trójosiowy ryzalit zwieńczony schodkowym szczytem, kondygnacja parteru wyodrębniona ceglanym fryzem, gzyms podokapowy wydatny, z kształtek ceramicznych. Okna we wszystkich elewacjach zwieńczone odcinkowo, jedynie w osi na prawo od ryzality frontowego, prostokątne trójdzielne. Z wyposażenia 2,5 traktowego wnętrza zachowana jedynie kuta, żelazna balustrada klatki schodowej.
Budynek dawnej kantyny, na dziedzińcu wschodnim parterowy ze ścianką kolankową, wzniesiony na rzucie wydłużonego prostokąta z płytko wyryzalitowanymi z obu stron skrzydłami bocznymi, trójosiowymi. Nakryty spłaszczonym dachem wielopołaciowym krytym papą na deskowaniu. Murowany z cegły, po 1945 roku otynkowany. Okna parteru zamknięte odcinkowo. w ściance kolankowej pary wąskich, prostokątnych okienek. Zachowany wydatny gzyms podokapowy. Wnętrze całkowicie przekształcone.
Budynek garaży, warsztatów i kotłowni, zamykający wschodni dziedziniec od zachodu, 1 i 1/2 kondygnacjowy z dwukondygnacjowymi krańcami skrzydeł bocznych i częścią środkową głównego budynku. Wzniesiony na planie bardzo długiego prostokąta z dobudowanymi pod kątem prostym skrzydłami bocznymi. Pierwotnie elewacje w cegle licowej, obecnie w całości tynkowane. Nakryty silnie spłaszczonymi dachami dwuspadowymi, pokrytymi papą. Wnętrze przekształcone.
Garaże wzniesione w okresie międzywojennym, zamykają od zachodu dziedziniec zachodni, położone są wzdłuż ulicy Kopernika. Zbudowane na rzucie długiego prostokąta, parterowe z użytkowym poddaszem, nakryte naczółkowym dachem z pokryciem ceramicznym (karpiówka), tynkowane. W elewacji wschodniej drewniane, dwuskrzydłowe wrota garażowe. W połaciach dachu pojedyncze spłaszczone powieki.
Pozostałe budynki zespołu w znacznym stopniu przekształcone (szczególnie budynek w północnym narożniku wschodniego dziedzińca przy ul. Kościuszki, który obecnie ma kształt całkowicie współczesny).