Miłosna, Zespół Stada Ogierów, Tereny Rekreacyjno Wypoczynkowe

Położenie:
Na południe od Kwidzyna, po wschodniej stronie szosy Kwidzyn - Grudziądz. Ze wszystkich stron otoczone lasem, na północy tor kolejowy, na wschodzie rozległy plac sportowy. Zespół Stada Ogierów założony na rzucie regularnego prostokąta krótszym bokiem przylegającego do szosy, na południa rozciąga się osiedle mieszkaniowe na rzucie zbliżonym do trójkąta. Od północy i północnego - zachodu zespół zabudowy okolony częściowo komponowanym parkiem krajobrazowym.

Określenie obiektu/funkcja:
Zespół stadniny.

Przed 1945 rokiem:
Stadnina Koni.

Historia/Datowanie:
Jednorodny zespół stadniny powstał w latach 1907-1910 w okresie powojennym uzupełniony zabudową mieszkaniową dostosowaną stylowo do istniejącej. Nie posiada cech stylowych, jest jednak całkowicie jednorodny.

Opis:
Układ przestrzenny - zespół powstał według przemyślanej kompozycji, założono go na planie wydłużonego prostokąta krótszym bokiem przylegającego do szosy Kwidzyn - Grudziądz, w centrum znajduje się rozległy maneż z trzech stron otoczony długimi budynkami stajni, na zachód od zespołu gospodarczego zlokalizowano (przy szosie) budynki mieszkalne z gospodarczymi, natomiast pozostała zabudowa mieszkaniowa rozlokowana na obszarze zbliżonym do trójkąta, na południowy - wschód. Na północ od zespołu, otoczony parkiem, wznosi się budynek obecnego pensjonatu „Miłosna" połączony z budynkiem gospodarczym. Od strony szosy wzniesiono ogrodzenie z trzema bramami wjazdowymi i furtkami, złożone z murowanych i tynkowanych słupów z kolami, furtki umieszczone w arkadach z daszkami pokrytymi dachówką ceramiczną. Bramy i furtki z kutych, metalowych prętów. Pozostałe ogrodzenie współczesne z siatki metalowej.

Komunikacja - zewnętrzną ustanawia szosa Kwidzyn - Grudziądz, wewnętrzna: do zespołu prowadzą trzy drogi wjazdowe od strony szosy: od północy jest to droga prowadząca do pensjonatu, kolejna prowadzi do krytej ujeżdżalni i rozgałęzia się na północ w kierunku obecnego pensjonatu, kolejna droga ogranicza zespół od południa i biegnie za tylną elewacją stajni ograniczającej maneż od południa (drogi są równoległe). Ostatnia droga południowa przecina osiedle mieszkaniowe i prowadzi do północno - wschodniego fragmentu zespołu. Oprócz głównych dróg w zespole występuje wiele krótszych dróg komunikacyjnych, pozwalających na ruch pieszy i kołowy związany z funkcjonowaniem Stada i życiem mieszkańców osiedla.
Zieleń - najważniejszym układem zieleni wysokiej w zespole jest park krajobrazowy otaczający go od północy, utworzony na bazie naturalnego lasu mieszanego. Duży kompleks leśny występuje po drugiej stronie szosy Kwidzyn - Grudziądz. Poza parkiem w zespole licznie występują nasadzenia wielogatunkowe akcentujące aleje i maneż, otaczające budynek administracyjny. Oprócz drzew występują strzyżone żywopłoty i trawiaste partery.
Zabudowa - wszystkie budynki w zespole są murowane z cegły, tynkowane bądź wykonane w cegle licowej, część z nich posiada elementy ryglowe (poddasza, szczyty), nakryte są mansardowymi, łamanymi dachami z pokryciem ceramicznym - karpiówka, dachówka korytkowa, holenderka). Budynki gospodarcze związane z poszczególnymi domami mieszkalnymi nakryte są dachami naczółkowymi i wzniesione są w konstrukcji ryglowej, tynkowane w parterze.
1. Pensjonat - budynek parterowy z użytkowym poddaszem, murowany z cegły, tynkowany, cokół w cegle licowej, nakryty mansardowym dachem z licznymi facjatkami i wystawkami, malownicza bryła urozmaicona gankiem wejściowym na słupach i aneksami przy wszystkich elewacjach. Okna prostokątne, zagłębione, w opaskach tynkowych, stolarka zachowana, z drobnym podziałem szczeblinowym. Zachowany układ wnętrz z hallem za drzwiami wejściowymi, gdzie zachowana modernistyczna klatka schodowa. W pomieszczeniach parteru belkowe stropy na kroksztynach, zachowane dwa kominki murowane z cegły. Budynkowi towarzyszą dwa zabudowania gospodarcze.

2. Budynek administracyjno - mieszkalny - parterowy z użytkowym poddaszem, nakryty mansardowym dachem z facjatkami, wystawkami i powiekami w górnej połaci. Bryła urozmaicona gankiem wejściowym z dachem pulpitowym i werandą od strony parku. Zachowana stolarka okienna i drzwiowa oraz zewnętrzne okiennice. Układ wnętrza dwutraktowy, zachowany.
3. Kryta ujeżdżalnia - wzniesiona na planie prostokąta z ryzalitami na osi wzdłużnych elewacji, parterowa z pomieszczeniami na poddaszu, nakryta mansardowym dachem z powiekami i sygnaturką na kalenicy. Elewacje w cegle licowej, częściowo tynkowane, oszkarpowane, w ryzalitach dwuskrzydłowe wrota. Wnętrze nakryte pozorną kolebką wspartą na półkolistych drewnianych kratownicach.
4. Stajnia główna wzniesiona na rzucie wydłużonego prostokąta, nakryta mansardowym dachem z powiekami i wystawkami, dwiema sygnaturkami w narożnikach na kalenicy, szeregiem kominów wentylacyjnych, oraz otworami przeładunkowymi w dolnej połaci dachowej. Na osi dwukondygnacjowy ryzalit z bramą wjazdową, zwieńczony półkoliście, nakryty obłym dachem. Murowany z cegły licowej, częściowo tynkowany, elewacje wzdłużne artykułowane szeregiem półkolistych okienek umieszczonych bezpośrednio pod wysuniętym okapem dachu. W szczytach wysokie, półkoliście sklepione bramy, stolarka dwuskrzydłowa z nadświetlem. We wnętrzu dwa rzędy boksów, których konstrukcja oparta na żeliwnych, dekoracyjnych kolumnach, zachowane przesuwane drzwi do boksów.
Oprócz wymienionych wyżej budynków w skład zespołu wchodzą domy mieszkalne z budynkami gospodarczymi, wieża wodociągowa z budynkiem komory silnika, budynek dawnego klubu i kasyna - obecnie mieszkalny, kuźnia, budynek wagi i liczne budynki gospodarcze związane z funkcją hodowlaną Stada Ogierów.

Wartościowanie:
Niezwykłej wartości przestrzennej i architektonicznej jednorodny zespół o wybitnym walorze krajobrazowym.

Wyboru dokonał Bogumił Wiśniewski Główny Specjalista ds. Ochrony Zabytków w Urzędzie Miejskim w Kwidzynie, na podstawie: Kwidzyn - Katalog Zabytków Architektury, Maria Gawryluk, Dariusz Barton, 1996, oraz z tzw. Białych Kart Obiektu. Fotografie z Gminnej Ewidencji Zabytków.