Alfons Lemański

Alfons Lemański urodził się 25.08.1914 roku w Grudziądzu. Ojciec Teodor był kołodziejem w fabryce Narzędzi Rolniczych „Unia" w Grudziądzu. Matka Franciszka z domu Chełkowska.
Szkołę powszechną ukończył w Grudziądzu przy ulicy Fortecznej. Należał do organizacji dziecięcej „Wilczęta". W 1924 roku wstąpił do gimnazjum matematyczno-przyrodniczego w Grudziądzu przy ulicy Sienkiewicza, w którym do 1932 roku ukończył sześć klas. W tej szkole do wyższej klasy uczęszczał m. in. syn założyciela i wydawcy „Gazety Grudziądzkiej" Witold Kulerski. Od 1922 roku A. Lemański należał do harcerstwa i był drużynowym 6 drużyny harcerskiej w Grudziądzu. Od 1933 roku zostaje członkiem Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, w kole, któremu przewodniczył Józef Błachnio.
W latach 1933-1936 Alfons Lemański był bezrobotnym, w lutym 1937 roku obejmuje obowiązki Sekretarza Komendy Pomorskiej Chorągwi Harcerzy w Toruniu. Od początku października 1937 roku pracuje w urzędzie skarbowym w Pińsku jako kontroler opłat na rzecz funduszu pracy. Jednocześnie społecznie pełni obowiązki komendanta hufca harcerzy. Z dniem 10.11.1937 roku rozkazem Naczelnika Harcerzy mianowany zostaje członkiem starzyzny harcerskiej w stopniu działacza (Legitymacja Członkowska Starzyzny ZHP Seria I Nr 0226 z dnia 04.11.1946 roku).
Po wybuchu II wojny światowej, w październiku 1939 roku, jest internowany i przebywa w obozie przejściowym koło Grunwaldu. Wskutek przeziębienia i wyczerpania zapada na chorobę płucną, skąd trafia do szpitala w Olsztynie. Po zwolnieniu ze szpitala powraca do Grudziądza w listopadzie 1939 roku. Ostrzeżony przez życzliwych, że hitlerowskie Gestapo poszukuje działaczy harcerskich, ucieka do Generalnej Guberni, do Rzeszowa.
Pod koniec wojny, w marcu 1945 roku, uczęszcza na kurs nauczycielski w Toruniu, po czym z dniem 4 kwietnia 1945 roku obejmuje obowiązki nauczyciela i kierownika jednoklasowej szkoły w miejscowości uzdrowiskowej w Nowym Świecie nad Drwęcą, powiat Brodnica. Od początku kolejnego roku szkolnego, od 1 września 1945 jest także nauczycielem siedmioklasowej szkoły w pobliskim Górznie. Tam rozwinął społecznie swoją działalność harcerską, organizując dwie drużyny męską i żeńską oraz stanicę harcerską, której był kierownikiem. W sierpniu 1947 roku przybył do Kwidzyna i z dniem 01.09.1947 roku objął obowiązki nauczyciela i kierownika szkoły podstawowej w Rakowcu koło Kwidzyna.
01.04.1945 roku wstąpił do Związku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP). W okresie od 01.10.1949 roku do 30.04.1950 roku był podinspektorem szkolnym do spraw oświaty i kultury dorosłych w Sztumie. W tym czasie rozwijał akcję repolonizacyjną i walkę z analfabetyzmem.
Pracując zawodowo uzupełnia wykształcenie. Zdobywa maturę w sierpniu 1947 roku, w liceum ogólnokształcącym, zaś Liceum Pedagogiczne kończy w lipcu 1948 roku, a rok później wyższy korespondencyjny kurs oświaty i kultury dla dorosłych. W działalności politycznej od listopada 1947 roku jest członkiem PPS-u po zjednoczeniu ruchu robotniczego członkiem PZPR.
Zainteresowanie krajoznawstwem i zabytkami spowodowało, że z dniem 1 maja 1950 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki powierzyło mu funkcję organizatora i kierownika pierwszego polskiego muzeum w Kwidzynie, w gmachu obecnego Kwidzyńskiego Centrum Kultury (Czarna Sala) przy ulicy Słowiańskiej (umowa z dnia 10.05.1950 roku podpisana przez Władysława Sokorskiego - Ministra Kultury i Sztuki). A. Lemański pracuje tam do końca września 1950 roku. Jednocześnie czynił starania o adaptację zamku na cele muzealne. Pierwszą jego pracą, po sfinalizowaniu jego starań, było nadzorowanie remontu zamku i przystosowanie sal do przyjęcia zbiorów muzealnych, co następowało systematycznie w październiku i w pierwszej połowie listopada 1950 roku. Równolegle pan Alfons rozwinął akcję rewindykacji dzieł muzealnych oraz zbioru zabytków i pamiątek historycznych. Akcję tę poparła prasa przez publikowanie jego licznych artykułów i wzmianek o tej sprawie. Lista ofiarodawców stale wzrastała. Z inicjatywy Alfonsa Lemańskiego muzeum zostało otwarte 20 listopada 1950 roku w komnatach kwidzyńskiego zamku. Udostępniono wtedy wystawę archeologiczną w zamkowych murach, na pierwszym piętrze. Sukcesem było zrealizowanie adaptacji drugiego piętra na cele muzealne w roku 1952. W tym okresie Alfons Lemański popularyzował także turystykę. Był organizatorem i od dnia 16.09.1951 roku pierwszym prezesem oddziału PTTK w Kwidzynie i te obowiązki pełnił do maja 1953 roku.
Zanim poeta W. Broniewski przystąpił do opracowania dzieła „Od źródeł Wisły do jej ujścia" w dniu 25.06.1955 roku odwiedził Kwidzyn i długo rozmawiał z A. Lemańskim, który miał zaszczyt oprowadzać poetę po salach wystawowych zamku. Jak powiedział Alfons Lemański: „Władysław Broniewski ze wzruszeniem oglądał zgromadzone w gablotach zbiory, a szczególnie materiały protestacyjne przeciw terrorowi germańskiemu".
Z początkiem 1956 roku A. Lemański redagował miesięcznik „Wiadomości Kwidzyńskie" - organ PK FJN w Kwidzynie, których wydano osiem numerów od stycznia do sierpnia 1956 roku. W listopadzie 1956 roku zorganizował w muzeum wystawę, obejmującą tematykę walki o polskość ziemi kwidzyńskiej i sztumskiej. Materiał do wystawy zebrał w terenie od byłych działaczy polonijnych i otrzymanych darów od rodzimej ludności. Z okazji 20-lecia Gimnazjum Polskiego w Kwidzynie, w listopadzie 1957 roku zorganizował wystawę, której był autorem scenariusza. Z jego inicjatywy i przy współpracy zarządu oddziału Towarzystwa Rozwoju Ziem Zachodnich w Kwidzynie, 22 lipca 1958 roku, odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej, wmurowanej na ścianie zamku. Wiosną 1964 roku Alfons Lemański doprowadza do budowy sceny i widowni na dziedzińcu zamkowym.
Przy pomocy dr inż. Alfonsa Sikory, Wojewódzkiego Konsultanta Przyrody, zorganizował w 1965 roku dział przyrodniczy w pięciu salach muzeum zamkowego. W 1966 roku był inicjatorem i współorganizatorem Izby Pamięci Narodowej w Janowie i Tychnowach. Za tę działalność otrzymał odznakę „Opiekuna miejsc pamięci narodowej". W latach 1950-1975 był współorganizatorem wielu wystaw czasowych w muzeum oraz konkursów dla młodzieży o kulturze i tradycjach na Powiślu. Od 01.12.1966 był członkiem Związku Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki.
Przez radiowęzeł na terenie miasta i okolic wygłosił 250 audycji, a w prasie opublikował 284 artykuły i w 1963 roku wydał folder pt. „Kwidzyn". W okresie od 26.05.1961 roku do 09.07.1962 w dzienniku „Głos Wybrzeża" opublikował cykl artykułów i skrótów monograficznych poszczególnych wsi „Poznaj ziemię kwidzyńską". Szereg jego prac ukazało się w kwartalniku krajoznawczym „Jantar", „Kwartalniku historii materialnej" PAN w Gdańsku nr 1/77, „Gdańskich zeszytach humoru" nr 15 z 1967 roku i nr 18 z roku 1969 oraz „Komunikatach Mazursko-Warmińskich" nr 4/63 i 2/64. Jego artykuły ukazały się w kwidzyńskich jednodniówkach w latach 1960-1975. Jako działacz Towarzystwa Miłośników Ziemi Kwidzyńskiej przyczynił się do wydania monografii pt. „Kwidzyn. Z dziejów miasta i okolic". Publikował także w „Wiadomościach Elbląskich".
Na emeryturę przeszedł z dniem 31.12.1975 roku, jednak dalej aktywnie prowadził działalność społeczno-kulturalną. Publikował artykuły w „Kurierze Kwidzyńskim".
Wyróżniony był wieloma nagrodami i odznaczeniami. Za całokształt działalności zawodowej i społeczno-kulturalnej wyróżniony został także odznaczeniami państwowymi: Złotym Krzyżem Zasługi (1966) oraz Krzyżem Kawalerskim OOP (1971). Zmarł 10.01.1997 roku. Został pochowany na cmentarzu komunalnym w Kwidzynie.

Materiał opracowany w 1984 roku przez Romana Mechlińskiego na podstawie ustnej relacji Alfonsa Lemańskiego z dnia 01.12.1984 roku; uzupełniony przez Justynę Liguz.