ul. Grudziądzka /Piłsudskiego, Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, obecnie Św. Trójcy

Położenie:
We centrum miasta, w południowej części przedmieścia grudziądzkiego, na trójkątnej parceli zawartej między ulicami Piłsudskiego (Grünsstrasse, 1 Maja), Grudziądzką (Graudenzstrasse, Dzierżyńskiego) i kościelną (Kirchenstrasse). Teren przykościelny wyniesiony w stosunku do poziomu otaczających ulic, ogrodzony parkanem z betonowym cokołem i słupkami oraz żeliwnymi przęsłami z furtkami w narożnikach od wschodu i przed głównym wejściem od zachodu. Wzdłuż ogrodzenia od wewnątrz nasadzenia starodrzewia (lipy i klony), chodniki z płytek betonowych, od zachodu drewniany krucyfiks misyjny. Monumentalna, dwuwieżowa sylweta świątyni stanowi zamknięcie i dominantę architektoniczną wnętrza urbanistycznego ulicy Grudziądzkiej.

Określenie obiektu/funkcja:
Kościół parafialny

Przed 1945 rokiem:
Kościół parafii katolickiej.

Historia/Datowanie:
Wzniesiony w latach 1846-1858 ze składek wiernych, konsekrowany 26.11.1858 przez biskupa Antoniego Frenzla. Wzniesiony w stylu eklektycznym z elementami neoromanizmu i neogotyku. Autorem projektu był Karl Fridrich Schinkel.

Opis:
Monumentalna, orientowana bazylika nawiązująca głównym korpusem do bazyliki wczesnochrześcijańskiej z wysokimi, strzelistymi wieżami od wschodu. Elewacje z cegły licowej z użyciem zendrówki i kształtek ceramicznych. Wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta, korpus główny trójnawowy, siedmioprzęsłowy, od zachodu na przedłużeniu naw bocznych prostokątne klatki schodowe, na przedłużeniu nawy głównej kruchta zachodnia złożona z trzech połączonych pomieszczeń, wejście w triadzie drzwi w głębokim, ostrołukowym portalu. Część wschodnia z dwoma, kwadratowymi w rzucie wieżami z okrągłymi przedsionkami w przyziemiu z wejściami na wyższe kondygnacje, od wschodu przylegają pięcioboczne aneksy zakrystii, prezbiterium na osi głównej, połączone z południową zakrystią, dwuczęściowe - środkowa kwadratowa, wschodnia wysunięta, pięcioboczna. Cokół budowli dwustopniowy, korpus bazylikowy nakryty dwuspadowym dachem krytym blachą, nawy boczne znacznie niższe z dachami pulpitowymi (blacha), od zachodu ryzalit portalu, na narożach ośmioboczne sterczyny ze stożkowatymi daszkami, od wschodu korpus zamknięty kurtynową ścianą z metalową attyką między strzelistymi, czterokondygnacjowymi wieżami z namiotowymi hełmami krytymi łupkiem, z małymi wystawkami w górnej części, pod kwiatonem wieńczącym, wieże w górnej kondygnacji opięte lizenami wyprowadzonymi ponad okap sterczynami z daszkami namiotowymi, prezbiterium pięcioboczne, oszkarpowane uskokowymi przyporami ze sterczynami połączonymi metalową attyką, nakryte podobnie jak niższe aneksy zakrystii, pięciobocznymi daszkami namiotowymi. Więźba dachowa konstrukcji drewnianej, wieszarowa, w wieżach słupowo-krokwiowa.

Wyboru dokonał Bogumił Wiśniewski Główny Specjalista ds. Ochrony Zabytków w Urzędzie Miejskim w Kwidzynie, na podstawie: Kwidzyn - Katalog Zabytków Architektury, Maria Gawryluk, Dariusz Barton, 1996, oraz z tzw. Białych Kart Obiektu. Fotografie z Gminnej Ewidencji Zabytków.